X
تبلیغات
گياه‌شناسي و آزمايشگاه - ساختار ساقه
تاريخ : جمعه 30 اردیبهشت1390 | | نویسنده : يزدان‌پرست


ساقه:

ساقه‌ داراي‌ رشد طولي‌ و رشد قطري‌ است‌. تمام‌ ساقه‌ها رشد طولي‌ دارند ولي‌ رشد قطري‌ در همه‌ آنها ديده‌ نمي‌شوند. هر دو نوع‌ رشد نتيجه‌ تقسيم‌ ياخته‌هاي‌ مريستمي‌ و توليد ياخته‌هاي‌ جديد است‌. رشد طولي‌ هميشه‌ مقدم‌ بر رشد قطري‌ است‌ و ساقه‌هايي‌ كه‌ داراي‌ هر دو نوع‌ رشدند، ابتدا رشد طولي‌ را آغاز مي‌كنند. به‌ همين‌ مناسبت‌ رشد طولي‌ را رشد نخستين‌ و رشد قطري‌ را رشد پسين‌ مي‌نامند. رشد پسين‌ از يك‌ سو استحكام‌ ساقه‌ را سبب‌ مي‌شود و از سوي‌ ديگر هر سال‌ ياخته‌هاي‌ جوان‌ و فعال‌ جديدي‌ به‌ وجود مي‌آورد كه‌ انتقال‌ مواد را در گياه‌ برعهده‌ دارند. رشد پسين‌، بين‌ بافتهاي‌ نخستين‌، كه‌ در نقاط‌ مختلف‌ سراسر ساقه‌ و ريشه‌ قرار دارند، نوعي‌ پيوستگي‌ به‌ وجود مي‌آورد و امكان‌ مي‌دهد كه‌ گياه‌ مدت‌ بيشتري‌ زندگي‌ كند.

 

تفاوت ساختار ساقه در تك لپه‌ايها (Monocot) و دو لپه‌ايها (Dicot):

۱. در تك لپه‌ايها تشخيص پارانشيم پوستي از استوانه مركزي دشوار است.

۲. در دو لپه‌ايها كامبيوم آوندي در خارج آبكش پسين و در داخل چوب پسين توليد مي‌نمايد (براي ديدن تصوير، اينجا را كليك كنيد)

۳. در ساقه دو لپه‌ايها و بازدانگان، پروكامبيوم و در نتيجه دستجات آوندي در يك رديف حلقه‌وار تمركز يافته‌اند. در حاليكه در تك لپه‌ايها جز در موارد معدود، در اكثر نمونه‌ها، دستجات آوندي به شكل V و در سرتاسر بافت پارانشيم پراكنده‌اند.

۴. پارانشيم مغز در تك لپه‌ايها، اكثراً تحليل يافته و توخالی است (نمونه بارز آن را در ساقه گندم (Triticum) مي‌توان مشاهده نمود).

 

برش عرضی (Cross section):

در تصویر زیر، ساختار ساقه در تک لپه‌ایها (سمت چپ) و دو لپه‌ايها (سمت راست) با هم مقایسه شده است. به پراکنش دستجات آوندي در اشكال (A) و (C) و طرز قرارگيري آوندهاي چوب-آبكش در اشكال (B) و (D) دقت نمائيد:
 

* ساقه تک لپه‌ايها (سمت راست) و دو لپه ایها (سمت چپ)



¤ نمونه بارز ساقه تک لپه‌اي را مي‌توان در ذرت (Zea mays) مشاهده نمود.

¤ برای مشاهده ساقه دو لپه‌ايها ساقه نعناع (Mentha piperita) در نظر گرفته شد. جهت مشاهده برش عرضي ساقه نعناع مي‌توانيد به دو گزينه ذيل مراجعه نمائيد:

- برش تهيه شده توسط دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد سنندج، نیمسال دوم ۸۷-۸۸
- برش تهيه شده توسط دكتر حسن زالي

 

برش طولی:

در برش طولي ساقه، آوندهاي چوب (Xylem) و آبكش (Phloem) بصورت تصوير شماتيك ذيل مشاهده مي‌شوند. البته لازم به توضيح است كه:

- اجزاء بافت چوبي:
عناصر تراكئيدي (Tracheary elements) [شامل آوندهاي چوبي ناقص یا "تراكئيد" (Tracheid) و آوندهاي چوبي كامل یا "وسل" (Vessel)] و فيبر (Fibre)

- اجزاء بافت آبكش: 
ياخته آبكش (Sieve tube)، ياخته همراه (Companion cell) و فيبر (Fibre)

 

 

در آوندهاي چوبي؛ از نظر تكاملي، در ابتدا تزئينات حلقوي بوجود مي‌آيند و سپس به ترتيب آرايش‌هاي مارپيچي، نردباني، مشبك و منقوط. بدين سبب، آوندهاي حلقوي پيرترين و آوندهاي منقوط جوان‌ترين آوندهاي چوبي به شمار مي‌آيند.

 

تراكئيد، وسل و آوندهاي آبكش را در برش طولي ذيل مي‌توان به وضوح مشاهده نمود.

 * مشاهده دستجات آوندي در برش طولي ساقه ذرت

 

* براي مشاهده ساختار ساقه در نمونه‌هاي بيشتر، اينجا را كليك كنيد.

 



امکانات وب

  • ایران کاشی
  • راکت