ريشه تك‌لپه‌ايها:

در برش عرضي ريشه تك لپه‌ايها و ساختار نخستین دو لپه‌ایها، دو منطقه قابل تشخيص است:

۱- منطقه بيروني یا پوست (Cortex)
۲- منطقه دروني یا استوانه مرکزی (Stele)

منطقه بیرونی شامل: اپیدرم (Epidermis)، پارانشيم پوست (Cortex)، آندودرم (Endodermis)
منطقه دروني شامل: دايره محيطيه (Pericycle)، دستجات آوندي (Xylem + Phloem)، مغز و اشعه مغزی (Pith)

 منطقه بيروني:

منطقه بيروني ريشه با اپيدرم و تارهاي كشنده شروع شده و سپس پارانشيم پوستي (بخش اعظم برش عرضي ريشه در تك‌لپه‌ايها) و در نهايت به آندودرم ختم مي‌شود 

* برش عرضی ریشه در تک لپه‌ايها

آندودرم از اختصاصات ويژه‌ تك‌لپه‌ايها بوده كه تركيبي از سوبرين يا ليگنين ديواره دروني يا جانبي آن را مي‌پوشاند و به آن ساختار Uشكل مي‌دهد. اصطلاحاً به اين قاب يا كمربند ضخيم كه به دور ياخته‌های آندودرم قرار گرفته نوار كاسپارين (Casparian strip) مي‌گويند. ورود آب تنها از طريق ياخته‌هاي فاقد چنين ديواره ضخيمي صورت مي‌گيرد كه به آنها سلولهاي معبر يا گذرگاه (Passage) می‌گویند

* موقعيت نوار كاسپارين و سلولهاي معبر در برش عرضی ریشه زنبق

منطقه دروني:

منطقه دروني با دايره محيطيه شروع شده، سپس دستجات آوندي (شامل بافت چوب و آبكش) و در نهايت پارانشيم مغز و اشعه مغزي است. دايره محيطيه در بيشتر اوقات يك رديفي بوده كه درست در زير آندودرم واقع شده و منشأ ريشه‌هاي فرعي است

بافت چوبي خود شامل چوب اوليه (Protoxylem) و چوب ثانويه (Metaxylem) بوده كه آوند آبكش مابين آنها قرار مي‌گيرد (رنگ بنفش در اين تصوير). بافت چوبي در تك لپه‌ايها، همان طوريكه در تصوير زير مشاهده مي‌شود، رشد رو به مركز دارد. به عبارتي متاگزيلم‌ در مركز و پروتوگزيلم‌ دور از مركز (مشاهده ريشه ذرت به عنوان يك تك‌لپه). لازم به ذكر است كه تعداد دستجات آوندي در ريشه تك لپه‌ايها به مراتب بيشتر از دو لپه‌ايهاست

 * به رشد رو به مركز بافت چوبي (Xylem) در تك لپه‌ايها و موقعيت بافت آبكش (Phloem) مابين آنها دقت كنيد 

ريشه دو لپه:

ساختار نخستين ريشه دو لپه‌ايها مشابه تك لپه‌ايها بوده با اين تفاوت كه آرايش Polyarch از ويژگيهاي ريشه‌هاي گياهان تك لپه‌اي است. (تعداد گروههاي پروتوگزيلم ممكن است يك (Monoarch)، دو (Diarch)، سه (Triarch) يا بيشتر از آن (Polyarch) باشد)
 

* ساختار نخستين ريشه يك گياه دو لپه‌اي

ساختار پسين ريشه حاصل فعاليت دو لايه زاينده كامبيوم و فلوژن مي‌باشد. دستجات پروتوگزيلم در تصوير فوق Triarch و در این تصویر Tetrarch مي‌باشد. لايه زاينده پروكامبيوم (residual procambium) مابين بافت چوبي و آبكشي قرار گرفته است

لايه‌اي پيوسته از كامبيوم آوندي از طريق تبديل دايره محيطيه به ياخته‌هاي مريستمي و پروكامبيوم آوندي باقيمانده كه تبديل به كامبيوم آوندي شده، بوجود مي‌آيد. اين لايه ابتدا موج‌دار بوده و از قسمت بيروني آوندهاي چوبي نخستين و قسمت دروني آوندهاي آبكشي نخستين مي‌گذرد. كامبيوم آوندي از طرف داخل، آوندهاي چوبي پسين و از طرف خارج، آوندهاي آبكشي پسين را توليد مي‌كند (موقعيت دستجات آوندي را در ساختار پسين ريشه در گياهان دو لپه‌اي در اين تصوير مشاهده نمائيد)

* ساختار پسین ریشه در یک گیاه دو لپه

رشد آوندهاي چوبي پسين سريعتر است، لذا حلقه كامبيوم آوندي رفته رفته به صورت دايره كاملي ظاهر مي‌شود. فعاليت كامبيوم در زمستان متوقف شده و هنگار بهار مجدداً آغاز مي‌گردد. به همين دليل آوندهاي بهاره از آوندهاي پائيزتر فراخ‌تر بوده و ديوار آنها نازكتر مي‌باشد

* برای مشاهده ساختار ریشه در تربچه به سایت "دكتر زالي" مراجعه نمائید

** جهت مطالعه ساختار ريشه، خصوصاً ساختار پسين آن در دو لپه‌ايها و بازدانگان مطالعه گفتار چهارم كتاب "تشريح و مورفولوژي گياهي" فريده‌دخت سيد مظفري توصيه مي‌شود